Biliyorsunuz; ciddi yayınevlerinde kitaplar basılmadan önce sıkı bir denetimden geçirilir. Bu işi editör denilen insanlar yapar. Mutluluk romanının İngilizce çevirisini basan Amerikan yayınevinin editörü ile birçok madde üzerinde yazıştığımız günlerdeydi. Kitaptaki bir bölüme itiraz etti. O bölümde Profesör İrfan Kurudal’ın bir makalesinde intihal yaptığı anlatılıyordu. Editör diyordu ki: “Bu (yani Batılıların plegiarism dedikleri şey) çok ciddi ve ağır bir suç. Profesör madem intihal yapmış, nasıl olup da mesleğine devam edebiliyor.” Zavallı editöre, intihalin bizde çok ciddi bir suç sayılmadığını anlatmakta epey güçlük çekmiştim.
Bu alışkanlık öylesine iliklerimize, kemiklerimize işlemiş ki basında bile birçok kişi, daha önce yazılmış özgün görüşleri, hiç kaynak belirtmeden, neredeyse aynı cümlelerle yazmakta bir sakınca görmüyorlar. Bir yandan düşünceleriniz etkili oluyor diye seviniyorsunuz, bir yandan da “kaynak belirtmeme” hastalığını düşünüp üzülüyorsunuz.
Bugünlerde Henry Troyat’nın kaleminden Maxim Gorki’nin hayatını okuyorum. Bir ara diyor ki: “Sahte aydın elitinin ikiyüzlülüğünden fena halde bunalıyorum.” Aydın ahlakı, her ülkede, her dönemde en önemli konulardan biri olagelmiş. Bizde de Osmanlı münevverlerinin ahlaki tutumu çok tartışılmıştı. Sanıyorum bugünün aydın ahlakı da ileride mercek altına alınacak. Hem de eskisine benzemeyen bir biçimde olacak bu. Daha önceleri, eski gazete yazılarına, kitaplara, makalelere ulaşmak, özel çabaları gerektiriyordu. Şimdi internet sayesinde arşivler çok kolay bir biçimde gözden geçirilebiliyor. İleride bir araştırmacı geçecek bilgisayarının başına. İki tıkla, yazarların belli dönemlerdeki yazılarına ulaşacak. Ve o zaman, kimin partizan gibi davrandığı, kimin objektif kalmaya gayret ettiği, kimin çifte standart uyguladığı ayan beyan ortaya çıkacak.
Aydın ahlakı çok önemli bir konu. Ne yazık ki siyaset bu ahlaka çok zarar veriyor. Zaten dünyanın hangi ülkesinde, hangi döneminde iktidarı savunan aydınlar iflah etti ki! Aydın olmak, özünde iktidara uzak kalmayı gerektirmez mi?