İngiltere’de kitaplarımın yayınına talip olan büyük bir yayınevinden “Leyla’nın Evi”yle ilgili garip bir yorum geldi. “Kitap çok güzel yazılmış ama Türkiye imgesine uymuyor!” dediler. Önce hayret ettim; bir kitap iyi yazılmışsa, nasıl olur da anlattığı topluma uymaz diye düşündüm. Ama bir süre sonra, yayınevinin demek istediğini anladım. Aslında kitap Türkiye’ye değil, Batı’daki Türk algılamasına uygun değildi. Çünkü Bosnalı Abdullah Avni Paşa’nın torunu olan Leyla Hanım, onların kafasındaki “pis, cahil, barbar Türk” imgesine uymuyordu. Bosnalılar yalısında büyümüştü; yabancı hocalardan piyano dersleri almıştı; dünya edebiyatını iyi biliyordu, zarifti. Ama sadece bunlar değildi kitabı “Batı”daki imgeye uygun kılmayan. Balkan Harbi’ndeki büyük facia da anlatılıyordu romanda. Balkan Türkleri’nin kitleler halinde katledilmesi, yalın ayak yollara düşerek İstanbul’a gelmeleri, bu kadar büyük bir nüfusa kalacak yer temin edilemediği için cami avlularında, hastanelerde, hükümet binalarının bahçelerinde ve özel evlerde konaklamaları da konu ediliyordu. İngiliz yazar dostum Louis De Berniéres’in tanımıyla “adı konulmamış ve unutulmuş bir soykırım”dı bu olay. Bu yüzden de yayınevi, anlatılanları -gerçek olsa bile- Batıdaki Türk imgesine uygun bulmuyordu.

Oysa şimdi okumakta olduğum bir başka kitap, roman değil; gerçek bir yaşamdan süzülüp gelen anılar. Melda Kaptana’nın “Ben Bir Bizans Bahçesinde Büyüdüm” adlı anıları. Melda Hanım da roman kahramanı Leyla Hanım gibi köklü bir Osmanlı ailesinden geliyor ve Cumhuriyete geçişi, değişen değerler karşısındaki sarsıntıları anlatıyor. Ama ne yazık ki(!) o da Batı’nın Türk algısına uymuyor.7 5 yaşındaki Melda Hanımefendi, 1949 yılında Paris’e gidiyor, oradaki sanatçı çevreden dal gibi bir genç heykelciyle evleniyor: Genç adamın adı adı İlhan Koman!

Oldum olası anı kitaplarını severim. Hem beni alıp eski günlere götürürler, hem de bir insanın iç dünyasını aydınlatırlar. Melda Kaptana’nın kitabını da aynı zevki alarak okuyorum. Batı’nın kafasında şekillendirdiği “Türk” imajına uymasa da gerçek, dolu dolu yaşanmış, zarif bir hayat bu.

Melda Kaptana “Ben Bir Bizans Bahçesinde Büyüdüm” Yapı Kredi Yayınları