Bir ülkenin dilini en iyi anlatan yerlerden biri, o ülkenin kamu kuruluşlarıdır. Özellikle de devletin resmi yazışmaları, genelgeleri, tutanakları, mahkeme kararları, kanunları, yönetmelikleri, tebliğleri, yani kısacası devletin dili, o ülkenin dilinin aynasıdır.
Bu açıdan bakıldığında, Türkiye'de dilin ne durumda olduğunu anlamak için, kamu kuruluşlarındaki Türkçe'ye bakmak yeterlidir. Ne yazık ki, bu alanda durum hiç de iç açıcı değildir. Devletin dili, halkın dilinden kopuk, anlaşılmaz, yapay ve çoğu zaman da gülünç bir haldedir.
Örneğin, bir genelgeye rastladım geçenlerde. Bir kamu kuruluşunun çalışanlarına yönelik bir genelgeydi. Genelgenin konusu, çalışanların kılık kıyafetleriydi. Genelgede, "Çalışanların, kurumun saygınlığına yakışır bir biçimde giyinmeleri esastır" deniyordu. Bu cümle, ilk bakışta normal gibi görünse de, aslında dilbilgisi açısından hatalıdır. "Yakışır bir biçimde giyinmeleri esastır" demek, "yakışır bir biçimde giyinmeleri temeldir" anlamına gelir ki, bu da anlamsızdır. Doğrusu, "Çalışanların, kurumun saygınlığına yakışır biçimde giyinmeleri gerekmektedir" veya "Çalışanların, kurumun saygınlığına yakışır biçimde giyinmeleri zorunludur" olmalıydı.
Bu sadece bir örnek. Kamu kuruluşlarındaki yazışmalarda, buna benzer pek çok dilbilgisi hatası, anlatım bozukluğu ve kelime yanlışlığına rastlamak mümkün. Özellikle de "esastır" kelimesinin yanlış kullanımı çok yaygın. "Esastır" kelimesi, "temeldir", "ana ilkedir" anlamlarına gelir. Oysa birçok yerde, "gereklidir", "zorunludur" anlamında kullanılıyor. Bu da, dilin yanlış anlaşılmasına ve iletişimde kopukluklara yol açıyor.
Bir başka örnek de, "yapılan çalışmalar neticesinde" gibi ifadeler. "Neticesinde" kelimesi, "sonucunda" anlamına gelir. "Yapılan çalışmalar sonucunda" demek varken, neden "yapılan çalışmalar neticesinde" deniyor? Bu, gereksiz bir yabancı kelime kullanımı ve dilin doğallığını bozuyor.
Yine, "hususunda", "babında", "kabilinden" gibi kelimeler de sıkça yanlış kullanılıyor. "Hususunda" yerine "konusunda", "babında" yerine "dair", "kabilinden" yerine "gibi" demek varken, neden bu eski ve yapay kelimeler tercih ediliyor? Bu, dilin sadeleşmesini engelliyor ve halkın diliyle devletin dili arasındaki uçurumu derinleştiriyor.
Bu durumun nedenleri neler olabilir? Birincisi, dil bilincinin yeterince gelişmemiş olması. İkincisi, dil eğitiminin yetersizliği. Üçüncüsü, bürokratik dilin, halkın dilinden kopuk bir şekilde gelişmesi. Dördüncüsü, yabancı kelimelerin gereksiz yere kullanılması. Beşincisi, dilin sadeleşmesi ve anlaşılır olması yerine, "ağdalı" ve "resmi" görünme çabası.
Peki, bu durum nasıl düzeltilebilir? Öncelikle, dil bilincinin artırılması gerekiyor. Dil eğitimine önem verilmeli. Kamu kuruluşlarında çalışanlara yönelik dil kursları düzenlenmeli. Resmi yazışmalarda sade ve anlaşılır bir dil kullanılması teşvik edilmeli. Yabancı kelimelerin gereksiz kullanımından kaçınılmalı. Dilin sadeleşmesi ve halkın diliyle bütünleşmesi için çaba gösterilmeli.
Unutmayalım ki, dil, bir milletin kimliğidir. Dilini koruyan, geliştiren ve doğru kullanan milletler, güçlü milletlerdir. Türkiye'nin de dilini koruması, geliştirmesi ve doğru kullanması, geleceği için hayati önem taşımaktadır.