Atatürk, Cumhuriyet Halk Partisi’nin (Cumhuriyet Halk Fırkası) 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Ankara’da toplanan ikinci Kurultayı’nda tarihi bir konuşma yapmıştı. Toplam otuz altı buçuk saati bulan ve okunması günlerce süren bu konuşmayı bugün “Nutuk” adıyla anıyoruz. Nutuk, hiç şüphesiz, Cumhuriyet tarihimizin en önemli belgelerinden birisi, belki de en önemlisi. Cumhuriyet’in kuruluşuna giden süreci ve sonraki gelişmeleri anlayabilmek için de mutlaka okunması gerekiyor. Kaldı ki yalnızca bizim için değil uluslararası kamuoyu ve tarihçiler açısından da çok önemli bir belge. Çünkü o dönemde yabancı devletler arasında varolan karmaşık iktidar ilişkilerine dair önemli ipuçları veriyor. Bugünümüze eleştirel bir gözle bakabilmemiz için yakın tarihimizi iyi anlamamız gerekli. Cumhuriyet Türkiyesi’nin bugün geldiği noktayı en iyi şekilde değerlendirebilmek için ona başvurmaya her zamankinden daha çok ihtiyacımız var diye düşünüyorum. Mustafa Kemal, Nutuk’ta 1919-1927 yıllan arasındaki gelişmeleri, Osmanlı İmparatorluğu’nun son günlerini, ulusal bağımsızlık savaşını, Cumhuriyet’in kuruluşunu ve devrimlerin hayata geçirilişini son derece ayrıntılı bir şekilde kaleme almıştı. Bölüm başlıklarına şöyle bir göz atmak bile ne kadar kapsamlı bir çalışmayla karşı karşıya olduğumuz konusunda bir fikir verecektir bizlere. Atatürk, 1927 yılında Cumhuriyet Halk Partisi Kurultay üyelerine geçmişin detaylı bir muhasebesini yaparken aynı zamanda kamuoyuna da sesleniyordu aslında. Cumhuriyet rejiminden şüphe duyanlara, ona yönelen muhalif seslere karşı Cumhuriyet’i var gücüyle savunuyordu. Birinci elden bir kaynak olması Nutuk’u son derece değerli kılıyor. Düşünün ki yakın tarihimizin en önemli olay ve gelişmeleri tüm bu olaylan en içeriden yaşamış ve hatta onları şekillendirmiş olan kişi tarafından aktarılıyor. Ama benim açımdan Nutuk’u daha da ilginç ve değerli kılan bir şey var. Bu önemli tarihsel belgeyi okurken siyasi tarih hakkında bilgilenmekle kalmıyor, aynı zamanda Atatürk’ün hayat hikâyesinin izlerini de sürebiliyoruz. Satır aralarında onun duygu ve düşüncelerini, olaylara bakışını ve olaylan yorumlayışını bulabiliyoruz. Büyük bir komutan, ileri görüşlü bir siyaset adamı ve cesur bir lider olan Atatürk’ün nasıl bir insan olduğu, duygu ve düşünceleri birçok spekülasyona ve tartışmalara konu oluyor son günlerde. Onu tanımanın en iyi yolu Nutuk’u okumak olacaktır.