Bilmeyenler ile bilmediğini bilmeyenler

Bugünlerde kimi görsem pür ciddiyet ekonomiden söz açıyor. Emeklilerin, ev kadınlarının, çocukların, işçilerin, memurların ağzından bal damlamak ta: Resesyon ‘ dan söz ediyorlar. Stagflasyon diyenler var. Sıcak para kavramı girmiş söz dağarcıklarına. Reeskont faiz hesap ediyorlar. Repo oranlarını karşılaştırıyorlar. Bir ekonomi operası gibi her kafadan bir ses çıkar.

Ben ekonomi uzmanı değilim. Bu yüzden ekonomi üzerine yazdıklarımın ciddiye alınması gerekmez. Ne var ki Türkiye’de herkesi hazan yaprağı gibi titreten ekonomik krizden söz etmemek de çok zor. Önümüzdeki dönemle ilgili ekonomi analizleri okuyunca aklıma ünlü Amerikalı ekonomist John Kenneth Galbraith’in bir cümlesi geliyor. “İki tür ekonomi bilgini vardır.” diye yazıyor Galbraith. “Bilmeyenler ve bilmediğini bilmeyenler. “Galbraith gibi bir deha, bütün meslektaşlarına ve bu arada kendisine sövecek bir mazoşist olmadığına göre, lafına mim koyup biraz düşünmek gerek: “Acaba ekonomide dehası bu zat-ı muhterem ne demek istiyor?” Galbraith ‘in demek istediği, ekonomik yaşamın bir çok değişkene bağlı olduğu ve ekonominin bunca değişken arasında determinist bir çizgi izleyemeyeceği ki bu da benim ekonomik olmayan aklıma çok yatıyor. Galbraith ‘in altını çizdiği gibi, ekonomik tahminlerde kesinlik yok ve olamaz. Bu yüzden ekonomi profesörü, politikacı, köşe yazarı gibi arkadaşlarımızın sonbaharda neler olacağıyla ilgili öngörüleri bana biraz hayal gibi geliyor.

“Bu dediklerini kanıtla! Ekonominin biri gelecek bilim olmadığını ispat et!” diyecek olursanız onu da yapmaya hazırım. Amerika’nın en prestijli Üniversitesi Harvard ‘ da her yılbaşında, giren yılla ilgili projeksiyonlar yapılır, tahminlerde bulunulur. Harvard’ın en önemli ekonomistlerinin katıldığı bu çalışmaların düzeyi ve kalitesi tartışılmaz. Ne var ki bu kadar önemli uzman her yıl olduğu gibi, 1929 yılı başında da bir çalışma yaptılar ve o yıl için neler öngördüklerini kayda geçirdiler. Bildiğiniz gibi o yıl Amerika, tarihinin en büyük krizine girdi ve ülkeyi perişan eden, borsayı çökerten, bankaları iflas ettiren, şirketleri batıran büyük ekonomik deprem, bu tahminlerde yer almadı. Açıkçası Harvard uzmanları, birkaç ay sonra patlayıp on yıl süreyle Amerika’yı kasıp kavuracak olan krizi göremediler. Bugünlerde bir takım politikacıların ve her konunun uzmanı olan medyatik yazarların, bol ekonomi terimli ve bol rakamlı öngörülerini, hatta iddialarını okuyunca aklıma Harvard uzmanları geliyor. Ve Galbraith ‘in büyüklüğünü anlıyorum.