Birkaç yıl önce, Nokta dergisi telefon etmiş ve cumhuriyetle demokrasinin aynı şey olup olmadığını, eğer değilse aralarındaki farkların neler olduğunu sormuştu. Dilim döndüğünce cevap vermiştim. Cumhuriyetle demokrasi elbette aynı şey değildi ve böyle tuhaf bir soru nereden akıllarına gelmişti? Gazeteci arkadaş, "Soruyu yönelttiğimiz birçok kişi, cumhuriyetle demokrasinin aynı şey olduğunu söyledi!" diye açıklamıştı. "Öyle sanılıyor!" Doğrusu şaşırmıştım.
***
Daha sonra birçok yazar arkadaş gibi ben de bu konuyu defalarca işledim. Cumhuriyetimizin demokratikleşmesi gereğine dikkat çektim. Bu yazıların birinde "Cumhuriyet fazilettir!" sloganını ele alıyor ve cumhuriyetin tek başına bir fazilet olamayacağını anlatıyorduk. Sorduğumuz soru şuydu: Siz Libya, İran, Suriye gibi bir cumhuriyet rejiminde mi yaşamak isterdiniz yoksa İngiltere, Hollanda gibi bir krallıkta mı?
***
Cumhuriyetin monarşiye göre ileri bir adım olduğu açıktır ama demokrasiyle bütünleşememiş bir cumhuriyetin de cumhurun yani toplumun yönetimi anlamına gelmediği tartışılmaz. Komünist parti diktatörlüklerinin hüküm sürdüğü eski Bulgaristan, Macaristan, Romanya da birer cumhuriyetti. Ne var ki halkın bu yönetimleri belirlemede en ufak bir etkisi yoktu.
29 Ekim’in Önemi
Bizdeki cumhuriyet uygulaması ise bambaşka özellikler içerir. Bu uygulama, Kurtuluş Savaşı'nın, misak-ı milli sınırlarının, yüzünü batıya dönmüş genç bir toplumun monarşiyi devirmesinin simgesidir. Monarşinin yerine, halk egemenliğini geçirmeye çalışan bir iyi niyetin ifadesidir. Cumhuriyet rejiminin kurulması, yönetimi laik temellere dayandırmayı da beraberinde getirmiştir. Bu yüzden Türk cumhuriyet deneyi, mesela İran cumhuriyet deneyinin tam karşısında yer alan laik ve devrimci bir harekettir. Her 29 Ekim'de coşkuyla kutlanmayı hak edişinin temel nedeni budur. Türkiye'deki cumhuriyet modeli, toplumu geriye değil ileriye götüren bir mekanizma kurmayı başarmıştır.
***
Ne var ki, aradan geçen bunca yıl içinde Cumhuriyet'i, demokratik kılabilmemiz gerekiyordu. Ne yazık ki bunu başaramadık. Bu yüzden, Türkiye Cumhuriyeti insan hakları ve demokrasi bakımından sicili en bozuk ülkeler arasında anılıyor. Yetmiş yılı aşkın bir sürede, rejimi demokratik kılamamak ise hepimizin ayıbı.
***
İlerde bu eksiğimizi gidermek ve demokratik bir Türkiye'ye kavuşmak umuduyla 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun diyoruz.