VALENCİA-Başlığı Okuyunca aklınıza Perestroika ve Glasnost politikaları gelebilir. Aslında gorbaçov da bu rahatsızlığı duyuyor olmalı ki Valencia’daki konuşması boyunca bir kaç kez: ”Herhalde kimse eski dünyaya dönmek istemiyor!” gibi cümleler kullanarak kendisini savunmaya ve dünyanın çığırından çıkmasından sorumlu olmadığını anlatmaya çalıştı. Bunun kararını tarih verecek. Kendi ifadesine göre Sovyetler Birliğinden 15 bağımsız devlet çıkmıştı ve Rusya da içinde olmak üzere hiçbiri daha kimliğini bulabilmiş değildi. Hem kendi kimliklerini bulmak hem de öteki devletlerin kimliklerine saygı göstermek zorundaydılar. Bu da zaman alacak bir işti. Böyle geçiş dönemlerinde en önemli silah demokrasiydi. Ne olursa olsun demokrasiden ayrılmamak gerekiyordu.

Ne var ki benim vurgulamak istediğim yanlış, Bosna Hersek’le ilgiliydi. Gorbaçov, Bosnada’ki şiddetten duyduğu derin acıyı dile getirdi ve “İş öyle çığırından çıktı ki” dedi “Çoluk çocuk demeden katliam yapan genç askerler, cesetlerin yanı başında tankların üzerine çıkarak poz veriyor ve birbirlerinin hatıra fotoğraflarını çekiyorlar.” Bu doğru saptırmadan sonra Gorbaçov, Bosna’daki katliamı önlemek için Sırp mevzilerine yapılacak bir hava harekatına ve bombalamaya karşı çıktığını söyledi. Bunun işleri daha da karıştıracağına ve içinden çıkılmaz hale getireceğine inanıyordu. Bu konudaki düşüncelerini dünya liderlerine anlatmıştı. Margareth Thatcher ile konuşurken, “ Nitekim sizde Kuzey İrlanda’yı bombalamadınız” dediğini söylüyordu.

İşte Gorbaçov’un büyük yanılgısı buydu. Bosna-Hersek’teki soykırımı durdurmanın tek yolu olan askeri harekata karşı çıkmak, Gorbaçov’un hanesinde kara bir leke olarak kalacaktır diye düşünüyorum. Bosna’da tarafsız kalmaya çalışmak ve bölge halklarının sorunlarını hiçbir dış müdahale olmadan çözmesini savunmak, katillerden yana tavır almaktır. Ayrıca Bosna’daki durumun Kuzey İrlanda ile ilişkisini kurmak da güç.

Amerika’da yayınlanan Village Voice dergisinin aydınlar arasında yaptığı bir soruşturmada, Amerikan sol aydınlarının yüzde 70’i Bosna’da bir askeri harekattan yana olduklarını açıklamışlar. Sağduyu sahibi herkesin desteklemesi gereken bir tutum bu. Genel anlamda militer çözümlere karşı olmak, eli kolu bağlı bir halkın öldürülüşünü seyretmek anlamına gelmiyor. Avrupa’yı Hitler felaketinden kurtaran ordular da doğru bir iş yapmışlardı. Mihail Gorbaçov her ne sebeple olursa olsun, bu insanlık dramında katillerin yanında yer almamalıydı.