Bir ülkede oy kullanma oranının yüksek olması, o demokrasinin güçlü olduğunun göstergesi midir? Mesela Türkiye ya da bazı Asya ülkeleri, oy kullanma oranları yüzde 80'lerin üzerine çıktığı için tam demokratik mi sayılmalı? Ya da tam tersine, oy kullanma yüzdesinin düşük olduğu ülkeler, demokratik rejimle yönetilmiyor mu?

***

Bu konuyu düşünmek beni Amerikan demokrasisi üzerine sorular sormaya yöneltti. Amerika'da oy kullanma oranı yüzde 40'larda dolaşıyor. Yani geçerli seçmenin ancak yarısına yakını sandık başına gidiyor. Türkiye'de ise bu oran yüzde 80'lerde. Hatta 12 Eylül müdahalesinden sonra görüldüğü gibi bazen baskıcı bir anayasayı ve bir ihtilal liderini cumhurbaşkanı yapma kararını yüzde yüze yakın bir katılımla onaylıyor. Demek ki Türkiye, Amerika'ya göre çok daha demokratik. Katılımcılık çok daha yüksek. Ve halk, çok daha sağlıklı bir biçimde temsil edilebiliyor.

***

Peki ama eğer sonuç buysa, Türkiye katılımcı demokrasiyi ABD'den daha iyi uyguluyorsa, o zaman nedir bu başımıza gelenler? Kısacık demokrasi tarihimizde inanılmaz bir başarıyla tepeye kurulmuşuz zaten. Neden sıkıntı çekiyoruz.

***

Galiba katılımın yüksek olması demokrasinin gücüyle doğru orantılı değil. Amerika'da sadece politikayla yakından ilgilenen, gazeteleri, yorumları okuyan, tartışmaları izleyen kişiler oy kullanıyor. Bu bakımdan ülkenin yönetiminde söz sahibi olurken kendileri de bir çaba göstermiş ve aldatılma olasılıklarını neredeyse ortadan kaldırmış oluyorlar. Onların bilerek verdiği karar, geride kalan ilgisiz milyonların yani yüzde 60'ın kararından daha doğru ve ülkeye daha yararlı oluyor. Bizim gibi ülkelerde ise "Oy kullanmanın bir numaralı yurttaşlık görevi" olduğu propagandası ve yasayla düzenlenen zorlamalarla herkes sandık başına sürükleniyor. Ölüm döşeğinde, bilincini yitirmiş yaşlı kadından akıl hastasına kadar herkes sandık başına götürülüyor. Dolayısıyla kimin kim olduğunu bilmeyen, popülist propagandayla kolayca kandırılabilen, partilerle, programlarla uğraşmayan milyonların oyları iktidarları belirliyor. Sizce hangisi daha sağlıklı?

***

Yanlış anlaşılmak istemem: Bu belirsiz ve henüz sağlaması yapılmamış düşünceler; bir "demokrasi eliti" yaratılmasını amaçlamıyor. Tam tersine toplumdaki her kesim, her gelir grubu, her sosyal, etnik ve dinsel yaklaşım, temsil olanağı bulabilmeli. Ancak bu kesimlerin içinde de ülke yönetimiyle ilgili düşünceler taşıyan kişilerin yanında, tamamen bi haber milyonlar yaşamakta. Eminim ki sandık başına gidip oy atan insanlara "Türkiye'nin kurucusu kim? Şu andaki cumhurbaşkanı ve başbakanı söyle! Seçime katılan partileri say!" deseniz afallayıp kalacak olanların oranı hiç de az değildir. Peki, bu kişinin oylarıyla belirlenen temsilden ne hayır beklersiniz?

***

Bu yüzden oy kullanma oranının yüksekliği, bir ülkedeki demokrasinin yerleşikliğini ve sağlamlığını göstermiyor. Tam tersine, düşük oranda oy kullanan ülkeler daha sağlıklı sonuçlara varabiliyorlar. Hiç olmazsa demokrasi tarihlerinde, yüzde yüze yakın oranla, ihtilal liderini cumhurbaşkanı yapma vakası yer almıyor.